Έρευνα: Επιγραφή Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά στην Αμάσεια

Τί γράφει η επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Magara) -"Σπηλιά του καθρέπτη"- στην Αμάσεια;

3 χιλιόμετρα περίπου ΒΑ της Αμάσειας βρίσκεται ένας λαξευτός τάφος γνωστός ως Aynalı Mağara (Αϊναλί Μαγαρά) που στα τούρκικα σημαίνει "Σπηλιά του καθρέπτη". Το όνομα αυτό το έλαβε διότι η πρόσοψή του είναι λεία και μοιάζει με καθρέπτη.

Στην παρούσα ανάρτηση δε θα ερευνήσουμε την ιστορία του τάφου αλλά μόνο τις επιγραφές που υπάρχουν στην πρόσοψή του. Μέρος αυτών όπως θα δούμε παρακάτω, διασώζεται μέχρι και σήμερα.

Στην Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού (ΕΜΕ) για τις επιγραφές της πρόσοψης στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά, στην Αμάσεια (παραπομπή: Αγρέβη Μαρία, «Αμάσεια (Βυζάντιο), Ταφικό Μνημείο, Αϊναλί Μαγαρά, Ζωγραφικός Διάκοσμος», 2002, Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία), διαβάζουμε:

"Μέχρι το 1953, οι ερευνητές που ασχολήθηκαν με το μνημείο είχαν διαβάσει στην πρόσοψή του δύο επιγραφές χαραγμένες με κεφαλαία γράμματα [16]: από την πρώτη, στο χώρο πάνω από το άνοιγμα της εισόδου στο ναό, διατηρούνταν τα γράμματα ΤΗΣ / ΑΡΧΙ / ΙΕΡΕΥΣ, και από τη δεύτερη, κάτω από την είσοδο, τα εξής: ΚΛ . . . . . ΟΕΟΣ / Χ . . . . 'ΙΟΥ.[17]

Από τις επιγραφές αυτές, που γράφτηκαν σε διαφορετικές εποχές και αφορούσαν διαφορετικά πρόσωπα (που όμως τοποθετήθηκαν στον ίδιο τάφο [18]), το 1971 διατηρούνταν μόνο η πρώτη, όπως δείχνει σχέδιο της πρόσοψης που περιέχεται στην τελευταία σχετική με το μνημείο δημοσίευση του Winfield.[19]"

Οι σχετικές παραπομπές της βιβλιογραφίας είναι οι παρακάτω:

[16] Για τις επιγραφές και τις μεταγραφές τους που προτάθηκαν κατά καιρούς, βλ. κυρίως Jerphanion, G. de, Mélanges d'archéologie anatolienne. Monuments préhelleniques, gréco-romains, byzantins et musulmans de Pont [= Mélanges de l’ Université Saint-Joseph 13] (Beyrouth 1928), σελ. 12-13, και Bean, G. E., «Inscriptions from Pontus», Belleten 17 (1953), σελ. 169, αρ. 5.
[17] Εδώ μεταφέρουμε τις επιγραφές όπως αυτές μεταγράφηκαν από τον Bean, G. E., «Inscriptions from Pontus», Belleten 17 (1953), σελ. 169, αρ. 5.
[18] Bean, G. E., «Inscriptions from Pontus», Belleten 17 (1953), σελ. 169, αρ. 5.
[19] Winfield, D., «Aynalı Mağara. Amasya», Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik 20 (1971), εικ. 1 στη σελ. 282.

Η πρώτη επιγραφή στην πρόσοψη: Γράφει όντως "ΤΗΣ ΑΡΧΙ ΙΕΡΕΥΣ";

Πολλές είναι οι υποθέσεις που μπορείτε να βρείτε για την επιγραφή ψάχνοντας στο διαδίκτυο. Όλες αυτές οι υποθέσεις στηρίζονται σε μια συγκεκριμένη βιβλιογραφία. Η δικιά μου πηγή δίνει την επιγραφή με το παρακάτω σχεδιάγραμμα.

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
ΓΗΣ ΑΡΧΙ ΙΕΡΕΥΣ: Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια

Από ότι διακρίνεται στο σχέδιο, η επιγραφή γράφει: ΓΗΣ ΑΡΧΙ ΙΕΡΕΥΣ (ΓΗΣ ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ)

Η πηγή επιβεβαιώνεται και από την σημερινή κατάσταση της επιγραφής. Έχω πάρει μια πρόσφατη φωτογραφία (αριστερά) και επικεντρώθηκα στο ζητούμενο (δεξιά). 

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια

Βήμα 1ο

Χάραξη περιγράμματος πρώτου γράμματος. Το δεύτερο γράμμα είναι ξεκάθαρα το "Η".

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Το πρώτο γράμμα είναι Τ ή Γ;

Το γράμμα είναι το "Γ". Παρατηρούμε ότι το τελείωμα των γραμμάτων "Γ" και "Η" είναι παρόμοιο (σαν ποτηράκι).

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Χάραξη περιγράμματος πρώτου γράμματος.

Βήμα 2ο

Μέτρηση διαστάσεων πλάτους γραμμάτων. Ο σκαλιστής θα χρησιμοποιούσε το ίδιο μέγεθος γραμματοσειράς. Για το λόγο αυτό σχεδίασα ένα ορθογώνιο πλαίσιο κάτω από το γράμμα "Η" και το ίδιο πλαίσιο το μετέφερα πάνω από το ζητούμενο πρώτο γράμμα. Το πλάτος είναι σχεδόν ίδιο -λάβετε υπόψιν την γωνία λήψης της φωτογραφίας.

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Μέτρηση διαστάσεων πλάτους γραμμάτων.

Με αυτήν την μέθοδο απορρίπτουμε την εκδοχή να "φαγώθηκε" το αριστερά πάνω μέρος του γράμματος "Τ".

Παρακάτω μπορείτε να δείτε, την ίδια φωτογραφία, με διαφορετικές σκιάσεις.

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Το "αρνητικό" της εικόνας.

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Σκίαση 1η.

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Σκίαση 2η.

Δυστυχώς, στη σωζόμενη επιγραφή δεν υπάρχει άλλο γράμμα "Γ" ή "Τ" ώστε να γίνει σύγκριση μεταξύ αυτών.

Από τα παραπάνω προκύπτει, ότι το πρώτο γράμμα από την πρώτη επιγραφή είναι το "Γ" και όχι το "Τ" -τουλάχιστον με τον σημερινό τρόπο γραφής. Οπότε η επιγραφή γίνεται ΓΗΣ / ΑΡΧΙ / ΙΕΡΕΥΣ και όχι ΤΗΣ / ΑΡΧΙ / ΙΕΡΕΥΣ. 

Το επόμενο ερώτημα, είναι: Γη ή Γαία; Ποια από τις δύο λέξεις χρησιμοποιούσαν τότε για να περιγράψουν την γη/γαία; Το ερώτημα αυτό δεν μπορεί να απαντηθεί στην παρούσα ανάρτηση.

Έχοντας ως δεδομένο ότι η πρώτη λέξη είναι "ΓΗΣ", ποιος ήταν αυτός ο Αρχι-ιερέας της Γης; Το λογικό είναι το όνομα να ακολουθούσε τον τίτλο, οπότε και θα γραφόταν στην 2η επιγραφή, από κάτω. Επειδή υπάρχουν διάφορες εκδοχές, μία εκ των οποίων είναι ότι η 2η επιγραφή είναι μεταγενέστερη της πρώτης, θα επικεντρωθούμε μόνο στα δεδομένα.

Η δεύτερη επιγραφή

Από την δεύτερη επιγραφή δεν μπορούμε να κάνουμε ανάλογη ανάλυση καθώς σήμερα, δυστυχώς, δεν υπάρχει τίποτα.

Όπως διακρίνεται στο σχέδιο που σας παρέθεσα στην αρχή, η επιγραφή γράφει:

ΚΑΥΟΡΟΣΩΠΟΣ / ΧΓ ... ΣΑ ... Ο

Η επιγραφή σύμφωνα με την ΕΜΕ είναι:

ΚΛ ... ΟΕΟΣ / Χ ... 'ΙΟΥ

Η αντιστοίχιση των γραμμάτων των 2 εκδοχών της 2ης επιγραφής είναι όπως στην παρακάτω εικόνα. Σημειώνεται, ότι από την επιγραφή των πηγών της ΕΜΣ δεν συμπεριλήφθηκε ο τόνος/οξεία " ' ".

Επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια
Δεύτερη επιγραφή στο Ταφικό Μνημείο Αϊναλί Μαγαρά (Aynalı Mağara) στην Αμάσεια


Αυτό που διακρίνουμε είναι, ότι στα "απλά" γράμματα (Κ, Χ, Ο, Σ) υπάρχει ταύτιση. Υπάρχουν διαφορές, που ορισμένες μπορούν να δικαιολογηθούν, στα γράμματα:

  • Α και Λ, ενδεχόμενη φθορά της οριζόντιας γραμμής του Α
  • Ω και Ο
  • Π και Ε 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι στο σχέδιο, το οποίο είναι προγενέστερο όλων των γνωστών πηγών, στη δεύτερη λέξη, δεν υπάρχουν τα γράμματα "Ι" και "Υ" ενώ οι διάφορες πηγές τα αναφέρουν.

Στο σημείο αυτό οφείλω να σημειώσω, ότι η παρούσα ανάρτηση σε εύρεση νέων στοιχείων θα τροποποιείται. Η αρχική ανάρτηση έγινε τον Ιούλιο του 2018.

Πηγές

Για την πληρέστερη ενημέρωση του αναγνώστη, παρακάτω θα παραθέσω όλα εκείνα τα αποσπάσματα που αναφέρονται στη συγκεκριμένη επιγραφή.

"Inscriptions from Pontus", Belleten 17 (1953), σελ. 169, αρ. 5, Bean, G. E.

This tomb has long been well known; it carries two upper reading Της αρχιιερευς, inscriptions in huge letters, the while the lower has been earefully erased and is largely illegible.

Various observers have thought to discern very various letters; see Stud. Pont. no. 95. I add my own reading:

ΚΛ.....ΟΕΟΣ
Χ....'ΙΟΥ

This lower inscription would appear on the face of it to be a second epitaph relating to a reuse of the tomb, in the form of a name and patronyrnic, erased possibly because it was inscribed without authority [2]. But perhaps the matter is not so simple.

In Stud. Pont. loc. cit. the suggestion is advanced that Tes was high-priest of Mithridates or Pharnaces, whose name was erased by order of the victorious Romans. This cannot be right, not merely because neither of these narnes can be read in the erasure, but because of the difference in the style of the lettering from that of the upper inscription. It does not appear to have been noticed that the final sigma of line 1 (the only letter on which all observers are agreed) has horizontal upper and lower strokes, in contrast to the branching sigmas of the upper inscription. It seems beyond doubt that we have two quite separate inscriptions cut at different times.

[2] Mr. Fraser's reading agrees with mine, except that he read KAI at the beginning of the upper line .If this is right, perhaps και [e.g. Τιμό]θεος -a second priest? I feel quite sure that Αφροδίτης, read by Gregoire, is not on the stone.

Αρχική ανάρτηση: Ιούλιος 2018

Τροποποίηση: Ιανουάριος 2021

Δ.Σ.Π. Τσιτενός

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις